آموزش بررسي آرایه‌ تشبیه

[Melika]

≡ ۳ – تشبیه حسی به عقلی:
مشبه یک امر حسی و مشبه به عقلانی است.

مثالی از شاملو:
خورشید همچون دشنامی بر می‌آید.

• مشبه امر حسی: خورشید
• مشبه به امر عقلانی: دشنام
• وجه شبه: حذف
• اَدات: همچون

≡ ۴ – تشبیه عقلی به حسی:
مشبه عقلی به مشبه به حسی تشبیه می شود.

مثالی از ↵فروغ فرخزاد
چون نهالی سست می لرزید
روحم از سرمای تنهایی

• مشبه امر عقلانی: روحم
• مشبه به امر حسی: نهالی سست
• وجه شبه: می‌لرزید
• اَدات: چون

 

[Melika]

← انواع تشبیه بر اساس تعداد مشبه و مشبه به

با تغییر تعداد مشبه یا مشبه به، شکل‌های جدیدی از آرایه تشبیه به شرح زیر ایجاد می‌شود.

• تشبیه ملفوف: وقتی دو یا چند مشبه داشته باشیم و برای هر کدام مشبه به جداگانه آورده شود تشبیه ملفوف یا لفافه شده است.
• تشبیه مفروق: اگر دو یا چند مشبه داشته باشیم و مشبه به هرکدام پشت سر خودشان بیاید تشبیه مفروق است.
• تشبیه تسویه: در این تشبیه متناظر با یک مشبه به چند مشبه وجود دارد.
• تشبیه معکوس (مقلوب): اگر در یک بیت جای مشبه و مشبه به عوض شود و این بار مشبه به، مشبه شود تشبیه معکوس است.
• تشبیه جمع: این تشبیه مقابل تسویه است یعنی برای یک مشبه چند مشبه به وجود دارد.

 

[Melika]

• تشبیه مُضمَر: در این تشبیه ظاهراً تشبیه صورت نگرفته ولی به شکل پنهان حضور دارد.
• تشبیه تفضیل: زمانی که شاعر مشبه را از مشبه به برتر می‌داند تشبیه تفضیلی داریم.
• تشبیه مشروط: تشبیهی مشروط است که شاعر مشبه را با ذکر شرط شبیه مشبه به بداند.

شکل‌های دیگری هم از آرایه تشبیه وجود دارد که بر اساس مرکب، مفرد و مقید بودن مشبه و مشبه به یا خیالی و وهمی بودن مشبه به دسته‌بندی می‌شوند. این گرو‌ه‌ها به نوعی زیر مجموعه دسته های معرفی‌شده هستند که به آن‌ها نمی‌پردازیم.