شاهنامه فردوسی| داستان بیژن و منیژه

[Nazanin]

چراگاه ما بود و فریاد ما
ایا شاه ایران بده داد ما

گراز آمد اکنون فزون از شمار
گرفت آن همه بیشه و مرغزار

به دندان چو پیلان به تن همچو کوه
وزیشان شده شهر ارمان ستوه

هم از چارپایان و هم کشتمند
ازیشان به ما بر چه مایه گزند

درختان، کشتن نداریم یاد
به دندان به دو نیمه کردند شاد

نیاید به دندانشان سنگ سخت
مگرمان به یکباره برگشت بخت

چو بشنید گفتار فریادخواه
به درد دل اندر بپیچید شاه

بریشان ببخشود خسرو به درد
به گردان گردنکش آواز کرد

که ای نامداران و گردان من
که جوید همی نام ازین انجمن

شود سوی این بیشهٔ خوک خورد
به نام بزرگ و به ننگ و نبرد​

 

[Nazanin]

ببرد سران گرازان به تیغ
ندارم ازو گنج گوهر دریغ

یکی خوان زرین بفرمود شاه
ک بنهاد گنجور در پیشگاه

ز هر گونه گوهر برو ریختند
همه یک بدیگر برآمیختند

ده اسب گرانمایه زرین لگام
نهاده برو داغ کاوس نام

به دیبای رومی بیاراستند
بسی ز انجمن نامور خواستند

چنین گفت پس شهریار زمین
که ای نامداران با آفرین

که جوید به آزرم من رنج خویش
ازان پس کند گنج من گنج خویش

کس از انجمن هیچ پاسخ نداد
مگر بیژن گیو فرخ‌نژاد

نهاد از میان گوان پیش پای
ابر شاه کرد آفرین خدای

که جاوید بادی و پیروز و شاد
سرت سبز باد و دلت پر ز داد​

 

[Nazanin]

گرفته به دست اندرون جام می
شب و روز بر یاد کاوس کی

که خرم به مینو بود جان تو
به گیتی پراکنده فرمان تو

من آیم به فرمان این کار پیش
ز بهر تو دارم تن و جان خویش

چو بیژن چنین گفت گیو از کران
نگه کرد و آن کارش آمد گران

نخست آفرین کرد مر شاه را
به بیژن نمود آنگهی راه را

بفرزند گفت این جوانی چراست
به نیروی خویش این گمانی چراست

جوان گرچه دانا بود با گهر
ابی آزمایش نگیرد هنر

بد و نیک هر گونه باید کشید
ز هر تلخ و شوری بباید چشید

به راهی که هرگز نرفتی مپوی
بر شاه خیره مبر آبروی

ز گفت پدر پس برآشفت سخت
جوان بود و هشیار و پیروز بخت​

 

[Nazanin]

چنین گفت کای شاه پیروزگر
تو بر من به سستی گمانی مبر

تو این گفته‌ها از من اندر پذیر
جوانم ولیکن به اندیشه پیر

منم بیژن گیو لشکرشکن
سر خوک را بگسلانم ز تن

چو بیژن چنین گفت شد شاه شاد
برو آفرین کرد و فرمانش داد

بدو گفت خسرو که ای پر هنر
همیشه به پیش بدیها سپر

کسی را کجا چون تو کهتر بود
ز دشمن بترسد سبکسر بود

به گرگین میلاد گفت آنگهی
که بیژن به توران نداند رهی

تو با او برو تا سر آب بند
همیش راهبر باش و هم یارمند

از آنجا بسیچید بیژن به راه
کمر بست و بنهاد بر سر کلاه

بیاورد گرگین میلاد را
هم آواز ره را و فریاد را

برفت از در شاه با یوز و باز
به نخچیر کردن براه دراز

همی رفت چون پیل کفک افگنان
سر گور و آهو ز تن برکنان

ز چنگال یوزان همه دشت غرم
دریده بر و دل پر از داغ و گرم​

 

[Nazanin]

همه گردن گور زخم کمند
چه بیژن چه طهمورث دیوبند

تذروان به چنگال باز اندرون
چکان از هوا بر سمن برگ خون

بدین سان همی راه بگذاشتند
همه دشت را باغ پنداشتند

چو بیژن به بیشه برافگند چشم
بجوشید خونش به تن پر ز خشم

گرازان گرازان نه آگاه ازین
که بیژن نهادست بر بور زین

به گرگین میلاد گفت اندرآی
وگرنه ز یکسو بپرداز جای

برو تا به نزدیک آن آبگیر
چو من با گراز اندر آیم به تیر

بدانگه که از بیشه خیزد خروش
تو بردار گرز و به جای آر هوش

به بیژن چنین گفت گرگین گو
که پیمان نه این بود با شاه نو

تو برداشتی گوهر و سیم و زر
تو بستی مرین رزمگه را کمر​

 

[Nazanin]

چو بیژن شنید این سخن خیره شد
همه چشمش از روی او تیره شد

به بیشه درآمد به کردار شیر
کمان را بزه کرد مرد دلیر

چو ابر بهاران بغرید سخت
فرو ریخت پیکان چو برگ درخت

برفت از پس خوک چون پیل مست
یکی خنجر آب داده به دست

همه جنگ را پیش او تاختند
زمین را به دندان برانداختند

ز دندان همی آتش افروختند
تو گفتی که گیتی همی سوختند

گرازی بیامد چو آهرمنا
زره را بدرید بر بیژنا

چو سوهان پولاد بر سنگ سخت
همی سود دندان خود بر درخت

برانگیختند آتش کارزار
برآمد یکی دود زان مرغزار

بزد خنجری بر میان بیژنش
بدو نیمه شد پیل پیکر تنش​

 

[Nazanin]

چو روبه شدند آن ددان دلیر
تن از تیغ پر خون دل از جنگ سیر

سرانشان به خنجر ببرید پست
به فتراک شبرنگ سرکش ببست

که دندانها نزد شاه آورد
تن بی‌سرانشان به راه آورد

به گردان ایران نماید هنر
ز پیلان جنگی جدا کرده سر

به گردون برافگند هر یک چو کوه
بشد گاومیش از کشیدن ستوه

بداندیش گرگین شوریده رفت
ز یک سوی بیشه درآمد چو تفت

همه بیشه آمد به چشمش کبود
برو آفرین کرد و شادی نمود

به دلش اندر آمد ازان کار درد
ز بدنامی خویش ترسید مرد

دلش را بپیچید آهرمنا
بد انداختن کرد با بیژنا

سگالش چنین بد نوشته چنین
نکرد ایچ یاد از جهان آفرین
​

 

[Nazanin]

کسی کو به ره بر کند ژرف چاه
سزد گر نهد در بن چاه گاه

ز بهر فزونی وز بهر نام
به راه جوان بر بگسترد دام

نگر تا چه بد ساخت آن بی‌وفا
مر او را چه پیش آورید از جفا

بدو آن زمان مهربانی نمود
به خوبی مر او را فراوان ستود

چو از جنگ و کشتن بپرداختند
نشستنگه رود و می ساختند

نبد بیژن آگه ز کردار اوی
همی راست پنداشت گفتار اوی

چو خوردند زان سرخ می اندکی
به گرگین نگه کرد بیژن یکی

بدو گفت چون دیدی این جنگ من
بدین گونه با خوک آهنگ من

چنین داد پاسخ که ای شیرخوی
به گیتی ندیدم چو تو جنگجوی

به ایران و توران ترا یار نیست
چنین کار پیش تو دشوار نیست​

 

[Nazanin]

دل بیژن از گفت او شاد شد
به سان یکی سرو آزاد شد

به بیژن چنین گفت پس پهلوان
که ای نامور گرد روشن‌روان

برآمد ترا این چنین کار چند
به نیروی یزدان و بخت بلند

کنون گفتنی ها بگویم ترا
که من چندگه بوده‌ام ایدرا

چه با رستم و گیو و با گژدهم
چه با طوس نوذر چه با گستهم

چه مایه هنرها برین پهن دشت
که کردیم و گردون بران بر گذشت

کجا نام ما زان برآمد بلند
به نزدیک خسرو شدیم ارجمند

یکی جشنگاهست ز ایدر نه دور
به دو روزه راه اندر آید بتور

یکی دشت بینی همه سبز و زرد
کزو شاد گردد دل رادمرد

همه بیشه و باغ و آب روان
یکی جایگه از در پهلوان​

 

[Nazanin]

زمین پرنیان و هوا مشکبوی
گلابست گویی مگر آب جوی

ز عنبرش خاک و ز یاقوت سنگ
هوا مشکبوی و زمین رنگ رنگ

خم‌آورده از بار شاخ سمن
صنم گشته پالیز و گلبن شمن

خرامان به گرد گل اندر تذرو
خروشیدن بلبل از شاخ سرو

ازین پس کنون تا نه بس روزگار
شود چون بهشت آن همه مرغزار

پری چهره بینی همه دشت و کوه
ز هر سو نشسته به شادی گروه

منیژه کجا دخت افراسیاب
درفشان کند باغ چون آفتاب

همه دخت توران پوشیده‌روی
همه سرو بالا همه مشک موی

همه رخ پر از گل همه چشم خواب
همه لب پر از می به بوی گلاب

اگر ما به نزدیک آن جشنگاه
شویم و بتازیم یک روزه راه
​